او را به اين فنون كه در نامه‌هاى ديوانى ( دولتى ) به كار مىبرد عيبجوئى كردند . و آنچه صابى را بدين شيوه برانگيخت اين بود كه وى در بارگاه پادشاهان غير عرب ميزيست و از صولت دستگاه خلافت كه بازار بلاغت در بارگاه آنان رواج داشت دور بود . آنگاه به كار بردن صنعت در سخنان منثور متأخران پس از وى انتشار يافت و روزگار ساده نويسى از يادها رفت و نامه‌هاى ديوانى و دوستانه و هم مكاتبات عربى فصيح با عربى بازارى و پست همانند گرديد و نيك و بد در هم آميخت . و همهء اينها نشان ميدهد كه سخن مصنوع وقتى با ممارست و تكلف ساخته شود در برابر سخن مطبوع كم اهميت و نارساست ، زيرا در اين نوع سخن باصل بلاغت توجه نميشود و ذوق بهترين داور در اين موضوع مىباشد . و خدا شما را بيافريد و آنچه را نميدانستيد بشما آموخت [ 1 ] . فصل 50 در اينكه صاحبان مراتب بلند از پيشهء شاعرى دورى ميجويند بايد دانست كه شعر ديوان [ 2 ] عرب بوده كه همهء علوم و تواريخ و حكمتهاى آنان در آن منعكس ميشده است و بزرگان و رؤساى قبايل عرب بدان شيفتگى نشان ميداده‌اند ، چنان كه در بازار « عكاظ » [ 3 ] براى سرودن ( انشاد ) [ 4 ] شعر حاضر ميشده و هر يك از آنان شعر خود را بر بزرگان و فحول بيان [ 5 ] و صاحبان بصيرت عرضه

--> [ 1 - ) ] اشاره به آيهء 240 سورهء 2 ( البقره ) . [ 2 - ) ] منظور دفتر عمومى ثبت مقاولات و معاملات و غيره يا بعبارت امروزى دايرة المعارف است . و بقول صاحب نفايس الفنون : و علم دواوين عبارت است از معرفت اشعار مدون و تركيب مصنوع باعتبار تركيب و معنى و اعراب و بنا با ساير رموز و اشارات و عموم لطايف و مناسبات . ( نفايس الفنون ص 68 ) . [ 3 - ) ] سوق يا بازار عكاظ در عصر جاهليت همه ساله ميان نخله و طائف از آغاز ذى قعده تا بيست روز يا يك ماه تشكيل ميشده است و در آن كليهء قبايل عرب گرد مىآمده و بانشاد اشعار و مفاخره بر يك ديگر و خريد و فروش ميپرداخته‌اند . ( از اقرب الموارد ) . [ 4 - ) ] منظور از انشاد يا سرودن شعر خواندن آن به آواز بلند است كه غالبا با آهنگ موسيقى نيز همراه است . [ 5 - ) ] ن . ل : الشأن .